5 lưu ý khi xuất khẩu nông sản mà doanh nghiệp cần biết

4.5/5 - (94 bình chọn)

Xuất khẩu nông sản là con đường tỷ đô đầy tiềm năng nhưng cũng là cuộc chơi khốc liệt với hàng loạt rào cản kỹ thuật khắt khe từ các thị trường khó tính như EU, Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc. Chỉ một sai lầm nhỏ trong khâu kiểm dịch hay cách đóng gói không đúng quy chuẩn cũng có thể khiến doanh nghiệp chịu tổn thất lớn. Bài viết dưới đây sẽ tổng hợp những lưu ý khi xuất khẩu nông sản quan trọng nhất giúp bạn tự tin đưa hàng Việt vươn tầm thế giới thuận lợi, từ hồ sơ hải quan đến thanh toán an toàn.

Tổng hợp 5 lưu ý khi xuất khẩu nông sản mà doanh nghiệp cần biết

Hoạt động xuất khẩu đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả kiến thức pháp lý lẫn quy trình vận hành thực tế tại kho bãi. Doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm tốt mà còn phải am hiểu tường tận các quy định quốc tế để giảm thiểu rủi ro phát sinh tại cửa khẩu. Dưới đây là 5 lưu ý khi xuất khẩu nông sản mà doanh nghiệp cần nắm rõ

Nắm vững tiêu chuẩn chất lượng và rào cản kỹ thuật

Mỗi quốc gia nhập khẩu đều thiết lập một hệ thống tiêu chuẩn riêng biệt nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng nội địa. Để thành công, doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu và áp dụng đúng các quy trình canh tác đạt chuẩn quốc tế ngay từ đầu

Tiêu chuẩn chất lượng: Tùy thị trường xuất mà doanh nghiệp có thể áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng như VietGAP, GlobalGAP, hay Organic (Hữu cơ).
Biện pháp vệ sinh dịch tễ (SPS): Đây là rào cản lớn nhất khi xuất khẩu. Bạn phải kiểm soát chặt chẽ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRLs), vi sinh vật và các loại côn trùng thuộc diện kiểm dịch.
Rào cản kỹ thuật (TBT): Quy định về nhãn mác, thông tin dinh dưỡng hoặc các yêu cầu về bảo vệ môi trường là rào cản rất lớn khi xuất khẩu nông sản.

Nắm vững tiêu chuẩn chất lượng và rào cản kỹ thuật

Hoàn thiện hồ sơ pháp lý và mã số vùng trồng

Hồ sơ pháp lý đầy đủ là giấy thông hành bắt buộc để hàng hóa có thể thông quan thuận lợi tại các cửa khẩu quốc tế. Việc thiếu sót dù chỉ một loại giấy tờ nhỏ cũng có thể dẫn đến việc lô hàng bị đình trệ hoặc tiêu hủy gây thiệt hại lớn.

Mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói: Đặc biệt quan trọng với thị trường Trung Quốc (theo Lệnh 248, 249). Nếu không có mã số này, hàng hóa sẽ không được phép nhập khẩu chính ngạch.
Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O): Giúp các doanh nghiệp xuất nông sản được hưởng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định như EVFTA, CPTPP,…
Giấy kiểm dịch thực vật (Phytosanitary Certificate): Do cơ quan có thẩm quyền tại Việt Nam cấp để chứng minh hàng sạch bệnh.

Lưu ý khi xuất khẩu nông sản về hồ sơ pháp lý và mã số vùng trồng

Chú trọng quy cách đóng gói và nhãn mác quốc tế

Bao bì đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ hình thức và chất lượng nông sản sau một hành trình vận chuyển dài ngày. Thiết kế bao bì không chỉ cần bền bỉ mà còn phải cung cấp đầy đủ thông tin truy xuất nguồn gốc theo quy định quốc tế.

Quy cách đóng gói nông sản xuất khẩu

Chất liệu bao bì: Sử dụng thùng carton cứng, dày, có độ bền cao, chịu lực tốt (ví dụ: thùng carton 3-5 lớp, độ cứng 32 ECT trở lên) để bảo vệ sản phẩm dễ vỡ hoặc dễ hỏng.
Chèn lót: Sử dụng xốp, túi khí, vách ngăn để cố định, giảm thiểu va đập, rung lắc trong quá trình vận chuyển.
Đóng gói trái cây/nông sản tươi: Cần đảm bảo thông thoáng, có lỗ thoáng khí, tránh hấp hơi, sử dụng túi bao chuyên dụng.
Đóng gói hàng hóa đặc biệt/hóa chất: Nếu bao bì nông sản có thành phần bảo quản đặc biệt, cần tuân thủ quy định về chống ăn mòn và kín khít.

Nhãn mác quốc tế (Labels) bắt buộc

Theo quy định của các thị trường khắt khe như Mỹ, EU, Nhật Bản, nhãn mác trên bao bì cần thể hiện rõ ràng các thông tin sau:

Tên sản phẩm: Tên tiếng Anh hoặc ngôn ngữ nước nhập khẩu.
Xuất xứ: Ghi rõ “Product of Vietnam” hoặc “Made in Vietnam”.
Thông tin nhà sản xuất/xuất khẩu: Tên và địa chỉ doanh nghiệp.
Mã số: Mã vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói (đặc biệt quan trọng đối với trái cây).
Truy xuất nguồn gốc: QR code (nếu có).
Thông số: Khối lượng tịnh, số lô, ngày đóng gói, hạn sử dụng.
Tiêu chuẩn: Thông tin chứng nhận chất lượng (ví dụ: VietGAP, GlobalGAP, Organic).
Hướng dẫn: Ký hiệu đặc biệt (hàng dễ vỡ, hướng đặt thùng, bảo quản lạnh…).

Lựa chọn phương thức vận chuyển và cách bảo quản

Tùy vào đặc tính của từng loại nông sản mà doanh nghiệp cần lựa chọn phương thức vận chuyển tối ưu nhất về chi phí và thời gian. Công nghệ bảo quản tiên tiến sẽ giúp kéo dài tuổi thọ sản phẩm, giữ trọn hương vị tươi ngon khi đến tay người dùng.

Chọn phương thức vận chuyển phù hợp

Đường biển (Container lạnh – RF): Phổ biến nhất cho nông sản xuất khẩu, tối ưu chi phí cho hàng số lượng lớn, quãng đường xa.
Đường hàng không: Phù hợp với hàng tươi sống cao cấp, giá trị cao, thời gian giao hàng cần gấp (như trái cây tươi, hoa).
Đường bộ: Phù hợp vận chuyển qua các cửa khẩu biên giới (như Trung Quốc) đối với nông sản tươi.

Cách bảo quản và đóng gói

Đóng gói chuyên dụng: Sử dụng thùng carton, thùng xốp, thùng nhựa có lỗ thoáng khí để tránh thối rữa do bị ủ kín. Thùng cần chắc chắn để xếp chồng, hạn chế dập nát.
Kiểm soát nhiệt độ (Container lạnh): Phải cài đặt nhiệt độ phù hợp (ví dụ: chuối 13-14 độ C, bơ 5-12 độ C). Cần chạy điện liên tục từ kho đến cảng.
Bảo quản bằng túi MAP (Modified Atmosphere Packaging): Giữ độ tươi lâu, giảm hư hỏng, có thể tái sử dụng.
Hút khí Ethylene: Sử dụng máy hoặc túi (kif filter tubes) để loại bỏ khí ethylene, ngăn trái cây chín quá nhanh.
Sắp xếp hàng hóa: Không xếp nông sản quá khít nhau, cần tạo khoảng trống để không khí lạnh lưu thông đồng đều.

Lưu ý khi xuất khẩu nông sản về phương thức vận chuyển và cách bảo quản

Kiểm soát quy trình thanh toán và rủi ro hợp đồng

Giao dịch quốc tế luôn tiềm ẩn những rủi ro về tài chính nếu doanh nghiệp không có các biện pháp phòng ngừa chặt chẽ. Việc minh bạch hóa các điều khoản hợp đồng và lựa chọn phương thức thanh toán an toàn là yếu tố sống còn để bảo vệ quyền lợi.

Kiểm soát rủi ro hợp đồng

Xác minh đối tác: Kiểm tra năng lực tài chính và uy tín pháp lý của người mua để tránh lừa đảo.
Điều khoản chặt chẽ: Quy định rõ ràng tiêu chuẩn chất lượng, quy cách đóng gói, kiểm dịch, và điều kiện giao hàng (Incoterms) để tránh bị từ chối nhận hàng.
Giải quyết tranh chấp: Chọn cơ quan trọng tài quốc tế uy tín, quy định rõ luật áp dụng khi có tranh chấp.

Kiểm soát quy trình thanh toán

Phương thức an toàn: Ưu tiên sử dụng Thư tín dụng không hủy ngang (Irrevocable L/C) hoặc yêu cầu đặt cọc (T/T) cao trước khi giao hàng.
Chứng từ hợp lệ: Kiểm tra kỹ bộ chứng từ (vận đơn, hóa đơn, giấy chứng nhận kiểm dịch/xuất xứ) để đảm bảo thanh toán đúng hạn.
Bảo hiểm: Mua bảo hiểm hàng hóa để giảm thiểu thiệt hại do hư hỏng trong quá trình vận chuyển.

Tiêu chuẩn bắt buộc đối với bao bì trong xuất khẩu nông sản

Thùng carton đựng nông sản xuất khẩu không chỉ là vật chứa đựng mà còn là yếu tố quan trọng khẳng định giá trị thương hiệu và đảm bảo an toàn sản phẩm. Đối với ngành nông sản, thùng carton phải đáp ứng những tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe về độ bền và khả năng thích nghi với môi trường vận chuyển khắc nghiệt.

Cấu tạo và độ bền cơ học: Ưu tiên sử dụng thùng carton từ 5 lớp đến 7 lớp (sóng BC, BCE) có định lượng giấy cao. Thùng phải đạt chỉ số nén cạnh (ECT) và lực nén thùng (BCT) tiêu chuẩn để chịu được áp lực khi xếp chồng nhiều lớp trong container suốt hành trình dài.
Khả năng chống thấm và chịu ẩm: Nông sản thường vận chuyển trong container lạnh (độ ẩm 85-95%), do đó thùng bắt buộc phải được phủ sáp (waxing) hoặc cán màng PE cả hai mặt. Lớp bảo vệ này giúp ngăn hơi nước thấm vào sợi giấy, giữ cho thùng không bị mềm.
Thiết kế lỗ thông hơi (Ventilation): Thùng phải có các lỗ đục (die-cut) được tính toán khoa học ở các mặt bên. Diện tích lỗ thông hơi thường chiếm từ 3-5% diện tích bề mặt thùng để khí lạnh lưu thông đều, giúp nông sản thở và thoát nhiệt, tránh tình trạng bí hơi gây thối hỏng.
Kích thước tương thích Pallet: Kích thước thùng carton phải được thiết kế dựa trên tiêu chuẩn Pallet quốc tế (Euro Pallet 1200x800mm hoặc ISO Pallet 1200x1000mm). Việc đóng gói vừa khít pallet giúp tối ưu không gian container, giảm chi phí vận tải.
Tiêu chuẩn in ấn và mực in an toàn: Sử dụng công nghệ in Flexo hoặc Offset với mực in không chứa kim loại nặng (đạt chuẩn RoHS). Mọi thông tin như mã QR, Barcode truy xuất nguồn gốc phải in rõ nét để máy quét tại cửa khẩu có thể nhận diện ngay lập tức.

Tiêu chuẩn bắt buộc đối với bao bì trong xuất khẩu nông sản

Những lưu ý khi xuất khẩu nông sản sang các thị trường cụ thể

Mỗi thị trường có những đòi hỏi riêng về chất lượng và quy cách đóng gói hàng hóa nhập khẩu. Việc hiểu sâu sắc đặc điểm của từng thị trường giúp doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược sản xuất và phân phối một cách hiệu quả nhất. Dưới đây là những lưu ý quan trọng cho các thị trường chủ lực hiện nay của nông sản Việt.

Thị trường Trung Quốc

Lệnh 248, 249: Tuân thủ đăng ký doanh nghiệp và quản lý an toàn thực phẩm, bao gồm mã số vùng trồng (PUC) và mã số cơ sở đóng gói.
Chất lượng & Bao bì: Kiểm dịch thực vật chặt chẽ, thông tin bao bì phải minh bạch, rõ ràng, phù hợp tiêu chuẩn Trung Quốc.
Chuyển đổi xuất khẩu: Nâng cao chất lượng, giảm phụ thuộc vào tiểu ngạch, hướng tới chính ngạch để tránh rủi ro.

Thị trường Mỹ

Đạo luật FSMA: Tuân thủ Luật Hiện đại hóa An toàn Thực phẩm (FSMA), đặc biệt là kiểm soát mối nguy và xác nhận nhà cung cấp.
Kiểm dịch & Dư lượng: Tuân thủ nghiêm quy định về kiểm dịch động thực vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), và tiêu chuẩn của FDA.
Truy xuất nguồn gốc: Hệ thống quản lý chất lượng minh bạch, đảm bảo truy xuất nguồn gốc nhanh chóng.

Thị trường EU

Tiêu chuẩn chất lượng: Tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm, vệ sinh, ghi nhãn (phụ gia, chất gây dị ứng) theo hướng tích hợp toàn chuỗi.
Phát triển bền vững: Chú trọng sản phẩm hữu cơ, chăn nuôi không biến đổi gen, quy trình sản xuất thân thiện với môi trường, tôn trọng quyền lao động.
Tận dụng EVFTA: Tận dụng thuế suất 0% cho nhiều mặt hàng (gạo, rau quả), nhưng phải đảm bảo quy tắc xuất xứ.

Thị trường Nhật Bản

Dư lượng BVTV: Áp dụng hệ thống danh mục tích cực (Positive List System), kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt dư lượng hóa chất.
Kiểm dịch thực vật: Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về kiểm dịch đối với trái cây tươi, rau củ.
Chất lượng và quy cách: Người Nhật ưu tiên chất lượng cao, hình thức đẹp, đóng gói bao bì chỉn chu, an toàn vệ sinh cao.

Quy trình 5 bước cơ bản để xuất khẩu nông sản thành công

Xây dựng một quy trình xuất khẩu bài bản giúp doanh nghiệp chủ động trong mọi tình huống và tối ưu hóa thời gian. Từ khâu nghiên cứu đến khi hàng hóa thông quan, mỗi bước đều cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa các bộ phận. Dưới đây là quy trình xuất khẩu nông sản mà doanh nghiệp có thể tham khảo.

Bước 1: Kiểm tra yêu cầu nước nhập khẩu. Chủ động tra cứu xem loại nông sản của mình có được phép nhập vào thị trường mục tiêu hay không và các tiêu chuẩn kỹ thuật tương ứng là gì.

Bước 2: Thủ tục kiểm dịch và chiếu xạ. Đảm bảo sản phẩm được chiếu xạ, có giấy kiểm dịch thực vật sạch bệnh và đạt yêu cầu về dư lượng hóa chất. Đồng thời kiểm tra kỹ quy cách đóng thùng.

Bước 3: Chuẩn bị hồ sơ giấy tờ. Hoàn thiện bộ chứng từ gồm: Hóa đơn (Invoice), Danh sách hàng (Packing List), Giấy chứng nhận chất lượng (CQ), Chứng nhận nguồn gốc (Phyto) và xác nhận phun trùng.

Bước 4: Chuẩn bị giao hàng. Dựa trên kế hoạch sản xuất để liên hệ hãng tàu đặt chỗ (booking), tiến hành đóng hàng vào container lạnh và chuẩn bị các bước khai báo hải quan điện tử cần thiết.

Bước 5: Khai báo hải quan. Thực hiện khai báo số liệu thực tế qua phần mềm hải quan, mở tờ khai và tiến hành các bước thông quan hàng hóa tại cửa khẩu để kịp tiến độ tàu chạy theo lịch.

Bước 6: Thủ tục thông quan và vận đơn. Gửi chi tiết vận đơn (SI) và VGM cho hãng tàu, kiểm tra vận đơn nháp và nhận vận đơn chính thức. Sau đó, tập hợp đủ bộ chứng từ gốc để gửi cho đối tác thanh toán.

Quy trình cơ bản để xuất khẩu nông sản thành công

>>> Mời bạn xem thêm:

Bài viết trên đã cung cấp bức tranh toàn cảnh về những lưu ý khi xuất khẩu nông sản mà mọi doanh nghiệp cần nắm vững để thành công trên trường quốc tế. Việc tuân thủ quy định và đầu tư vào bao bì chất lượng chính là chìa khóa để nâng tầm giá trị nông sản Việt. Hãy bắt đầu chuẩn bị kỹ lưỡng từ hôm nay để bảo vệ lợi ích và uy tín của doanh nghiệp bạn. Nếu bạn cần tư vấn sâu hơn về giải pháp bao bì tiêu chuẩn xuất khẩu, hãy liên hệ với Hupuna để được hỗ trợ nhanh chóng.